گردشگری ورزشی و قابلیت های آن در ایران

گردشگری رویدادها؛ نگاهی به ظرفیت­های گردشگری رویدادهای ورزشی در ایران

سال 1393 را باید سال رویدادهای ورزشی برای کشورمان دانست. جام جهانی فوتبال، لیگ جهانی والیبال، بازیهای آسیایی اینچئون، جام جهانی والیبال، و حالا هم  فوتبال جام ملت­های آسیا. همه­ی اینها مهم­ترین رویدادهای ورزشی امسال بودند. بگذریم از مسابقات کشتی و تکواندو کاراته. اما آیا تا بحال به این فکر کرده­اید چرا کشورها میلیون­ها و یا میلیاردها دلار خرج می­کنند تا میزبانی یک رویداد ورزشی را برعهده بگیرند؟ و یا  چگونه است که برای کسب میزبانی مسابقاتی مانند المپیک و یا جام جهانی روسای جمهور یک کشور نیز به تکاپو می­افتند؟ کشورهایی چون برزیل، آفریقای جنوبی، چین و یا روسیه که خیل عظیمی از مردمانش در فقر و تبعیض اقتصادی به­سر می­برند، به چه علت پول خود را برای ساخت ورزشگاه­هایشان خرج می­کنند؟ در پس پرده تلاش برای میزبانی یک رویداد چه می­گذرد؟  برای دانستن پاسخ این پرسش­ها شمار ا به خواند ادامه این گزارش فرا می­خوانم

گردشگری رویدادها چیست؟

گردشگری یک کشور طیف متنوعی از ویژگی­های تاریخی، فرهنگی و بومی محلی می­باشند که برخی از آنها دارای ابعاد فرا منطقه­ای هستند. درواقع گاهی برخی از مراسم­ها، آئیین­ها، کارناوال­ها و یاجشنواره­ها و فستیوال­ها  و دیگر موارد مشابه، رویدادهایی محلی با مخاطبانی جهانی هستند که به یک مزیت رقابتی ارزشمند برای مقاصد گردشگری تبدیل شده­اند. چراکه گاه قابلیت انتشار و صادر شدن به دیگر نقاط دنیا را نیز دارند. این رویدادها که ابتداعاً بیشتر به منظور تامین خواسته­ها و نیازهای مردم بومی،  محلی و یا ملی شکل گرفته­اند به دلیل جذابیت­هایی که گفته شد، در طی زمان  به عنصری برای مشارکتی بین­المللی تبدیل می­شود و این توان را پیدا می­کند که در موعد مقرر مردمانی را از  نقاط مختلف جهان به سوی خود فراخواند.  حسب تعریف رویدادگردشگری واقعه­ای است که به طور معمول برخلاف زندگی متعارف و جاری جامعه میزبان شکل می­گیرد. رویدادها در یک دوره مشخص زندگی زمانی اتفاق می­افتند و هدف از آن­ها برگزاری مراسم و آئیین­ها و جشن­ها، فعالیت­های گسترده اجتماعی، مسابفات ورزشی، برگزاری نمایشگاه­ها و غیره است.  آئیین­ها،  جشنواره­های هنری- فرهنگی فیلم، موسیقی و تئاتر، گردهمایی­هایی مذهبی و مراسم­ها و مسابقات ورزشی ازجمله مهمترین رویدادهایی هستند که هرکدام با داشتن تاریخ و پیشینه­ای منحصربخود در اقصی نقاط جهان درحال برگزاری­اند که در ادامه بیشتر آن­ها را تشریح میکنیم.

انواع رویدادهای گردشگری کدامند؟

رويدادها شامل موضوعات گوناگون و وسيعي مي­باشند که طبقه­بندی آن­ها کار آسانی نیست، چرا که طیف وقایع گردشگری از جشنواره­ای کوچک در یک روستا تا مسابقات جام­جهانی و یا المپیک متنوع است. از لحاظ زمانی نیز برخی از رویدادها سالیانه و برخی دیگر هرچندسال یکبار برگزار می­شوند که این خود کار را برای دسته­بندی رویدادها سخت کرده است. اما بصورت کلی بیشتر رویدادها حول محورهای زیر می­باشند:

 مسابقات ورزشي : برگزاري يك مسابقه ورزشي سبب جذب گردشگران به يك محل مي گردد. مسابقات رالي داكار، المپيك، جام جهاني فوتبال، دوچرخه­سواري تور دو فرانس، مسابقات تنيس، اسب سواري و بسياري ديگر از اين جمله­اند. از مهمترين وي‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ژگي­هاي اين نوع رويدادها آن است كه هر ساله بر وسعت و تنوع آن افزوده مي­شود و مخاطبين بيشتري را به سمت خود جلب مي­نمايند. اين امر سبب مي­گردد تا سرمايه­گذاري­های كلاني در منطقه صورت گيرد كه در پي آن تحولي عظيم در زیر ساختهای این مناطق رخ خواهد داد. البته در رابطه با رویدادهای ورزشی و اثرات آن جلوتر به آن بیشتر می­پردازیم.

مراسم  آيينی- مذهبي: از جمله مهم­ترين و بزرگترين انوع اين مراسم ، مناسك حج مي باشد كه سبب مي­شود قشر عظيمي به كشور عربستان سفر نمايند و درآمد حاصل از اين مراسم ديني به عنوان درآمد حاصل از صنعت گردشگري محاسبه مي­شود. مراسم سال نوع ميلادي در واتيكان، مراسم مذهبي هندوئيسم در رودخانه مقدس گنگ در هندوستان و... از دیگر رویدادهای مذهبی است. جشن هالوین در غرب و جشن هولی در هند  (Holi festival) نیز از پروپاقرص­ترین شکل رویداها هستند که علاقه­مندان فراوانی در اقصی نقاط جهان دارد. علاوه براین در کشور ما نیز رویدادهایی از این قبیل کم نیستند. به طور نمونه مراسم تاسوعا و عاشورا به همراه تعزیه­خوانی در ماه محرم گردشگران خارجی زیادی را درایام فوق به کشور فرا می­خواند.  جشن نوروز، مراسم چهارشنبه سوري، مراسم­هاي مربوط به زرتشتيان (مهرگان، سده، تيرگان،...)، رسم گواتی چابهار، مراسم برف­چال مازندران، مراسم زار بندر لنگه، مراسم از تولد تا مرگ صابئین اهواز، قالی‌شوران مشهد اردهال، وارداوار ارامنه تهران، گل‌مالی بیجار، پیر شالیار اورامان تخت، آق قویون ترکمن‌ها، تعزیه خوانسار، نخل گردانی ابیانه، پیرچک‌چک یزد و مراسم شب یلدا هم از آیین‌هایی هستند که می‌توانند باعث جلب گردشگر و توجه جهانیان شوند.

 رویدادهای هنری : فعاليت­هاي هنری چون برگزاري جشنواره­هاي موسيقي و کنسرتها، نمايشگاه­هاي نقاشي، عكاسي،  فيلم، صنايع دستي و... علاقمندان بسیاری را به خودجلب می­کند. هر چه سطح چنين نمايشگاه­هايي بالاتر باشد، مخاطبين آن از اقشار بیشتری را دربرگرفته وجمعيت بيشتري را به سمت خود جذب مي نمايند.  جشنواره ­های فیلم سن سباستین در زاگرب، تورنتو، ونیز، کن، و جشنواره سینمایی اسکار در سطح بین­المللی شناخته­شده ترین شکل رویدادهای هنری هستند. در کشور ما نیز از این طبقه از رویدادها حمایت­هایی می­شود و در سال­های اخیر نیز نوآوری­هایی داشته­ایم. جشنواره بین­المللی فیلم و تئاتر و مسیقی فجر شاخص­ترین رویداد هنری ایران است و جشنواره فرهنگ اقوام ایران­زمین در گلستان و جشنواره موسيقي­های محلي (به عنوان نمونه در استان لرستان ) از جدید­ترین رویدادهای هنری می­باشد که هرساله بر اهمیت برگزاری آن­ها افزوده می­شود.

نمایشگاه­های بین­المللی و برگزاری یادمان­های تاریخی نیز از دیگر طیف رویدادها می­باشند.

 

 

 

 

اهمیت رویدادهای گردشگری برای کشورها:

ناگفته پیداست که با اشاعه یک رویداد در سطح بین­المللی مفاهیم دیگری نیز درکنار آن اهمیت می­یابند که به چگونگی بهره­مندی از رویدادها مربوط می­شوند. امروزه کشورها از برگزاری فستیوال­های مختلف، میزبانی مسابقات ورزشی، برپایی نمایشگاه­های تجاری و صنعتی و به راه­انداختن کارناوال­های خیابانی، هدف دیگری علاوه بر تمامی اهداف مصور دنبال می­کنند که از مهم­ترین آن­ها کسب منفعت اقتصادی از برگزاری یک رویداد می­باشد. این امر از طریق جذب مخاطبان و گردشگرانی که برای پیگیری رویداد از نزدیک به محل اجرای آن می­روند حاصل می­شود. اینجاست که با ورود علاقه­مندان و گردشگران، واقعه محلی به رویدادی بین­المللی تبدیل می­شود. رویدادها به عنوان یک ظرفیت گردشگری در برگزاری تورهای تخصصی یک شهر یا منطقه نقش ویژه­ای دارند و باعث تحولات اقتصادی و ورود ارز به کشورها و شهرهای میزبان شود. علاوه براین بخشی از توجه پوشش رسانه­های خبری را هم به خود اختصاص می­دهند که این خود به تبلیغ جاذبه­های یک کشور و شناساندن آن به مردم جهان کمک شایانی می­کند. گهگاه برخی سیاسیون نیز به دنبال کسب مشروعیت و محبوبیت از طریق جذب برخی از رویدادها (علی­الخصوص رویدادهای ورزشی) می­باشند. کشورهایی نیز از طریق برگزاری این رویدادها به دنبال نشان دادن چهره­ای متفاوت از خویش هستند.از طرف دیگر برای برگزاری رویدادها نیاز است تا زیرساخت­ها و روساخت­های کشور و یا یک منطقه برای پاسخگویی به مخاطبین بهبود یابد که این امر به سرمایه­گذاری و توسعه آن­ها می­انجامد. این توفیق اجباری سبب می­شود تا زندگی  مردم محلی نیز با بهره­گیری از امکانات جدید دستخوش تغییر شود و شاخص­های کیفیت زندگی شهری ارتقا یابد.

به طورکلی هفت دلیل برای برپایی رویدادهای ویژه یک منطقه وجود دارند که عبارتند از: جذب مردم درون نواحی داخلی، جذب کردن گردشگران خارج از فصول اصلی گردشگری، ایجاد تبلیغات رسانه­ای و افزایش وجهه ناحیه و کسب اعتبار برای مقصد، ایجاد تحرک و پویایی در جاذبه­های موجود، تشویق برای بازدید مجدد، کمک به بازسازی نواحی و توسعه اقتصادی از طریق افزایش زیرساخت­های شهری و بهبود امکانات رفاهی و ایجاد شور و نشاط اجتماعی و تخلیه روانی جامعه.

گردشگری رویدادهای ورزشی:

طبقه گردشگری ورزشی رویداد به آن دسته از فعالیت­هایی اطلاق می­شود که تعداد قابل ملاحظه­ای از شرکت­کنندگان یا تماشاچیان را جذب می­کند. نوع بازدیدکنندگان با توجه به نوع رویداد متفاوت است. برخی از رویدادها تماشاچیان بیشتری را نسبت به دیگر رویدادها جذب می­کنند مانند بازیهای المپیک و مسابقات جام جهانی. رویدادهای ورزشی معتبر مانند سوپر باول(سوپر باول یک زیلرت مذهبی مدرن است که در آن هدف مردم تجدید دیدار با دوستان و تجربه رویداد همراه با فردی است که دارای علایق مشابهی هستند )، بازیهای المپیک و جام جهانی اغلب به عنوان "رویدادهای شاخص" نامیده می­شوند. آنچه مردم را به تماشای این رویدادهای باشکوه فرا می­خواند در عناصری از قبیل ورزش­دوستی، تنوع طلبی، جستجوی حس برتری ملی و شکوه و زیبایی برگزاری آن­هاست. علاقه­مندی به این رویدادهای ورزشی تنها به حاضران و تماشاچیان بسیار آن­ها خلاصه نمی­شود، مسابقات برزگ و بااهمیت گاه تحت پوشش دهها شبکه خبری از سراسر جهان قرار می­گیرد و میلیاردها تفر در سراسر جهان با چشمانی مشتاق پخش مستقیم آنها را تعقیب می­نماید. این مسابقات صرفنظر از ویژگی­های اصلی ایجادکننده خود، عنصری درآمدزا برای موسسه­ها، نهادها و دولت­های حامی آن­ها تلقی می­شوند. چناچه در سراسر جهان دولت­ها و شهرههای مختلف همواره در پی کسب امتیاز میزبانی آن­ها بر می­آیند و بایکدیگر رقابت می­کنند.

گردشگری ورزشی چیست؟

گردشگری ورزشی سفری است که به دلایل غیر تجاری به صورت رسمی یا غیر رسمی و بر پایه تفریح یا تماشای ورزش، تشویق ورزشکاران، حضور در رویدادهای ورزشی، به صورت کوتاه مدت یا تعریف شده در داخل یا خارج از کشور صورت می­گیرد. درهمین راستا کسانی که برای مدت محدود (حداقل 24 ساعت و حداکثر شش ماه) به محیط های خارج از محل زندگی دائمی خود سفر می­کنند و انگیزه و هدف اصلی آنان مشارکت فعال یا غیر فعال در ورزش های رقابتی یا تفریحی یا حتی حضور در رویدادهای ورزشی به منظور لذت بردن و تشویق نمودن وزشکاران است گردشگران ورزشی نامیده می­شود. فعاليت­هاي مرتبط به امرگردشگري ورزشي را مي توان در پنج بخش اصلي مشاهده كرد 1-كساني كه درقالب تيم­هاي ورزشي سفرمي­كنند، مانند: ورزشكاران ، مربيان، داوران، مسئولين 2- طرفداران ورزش و تماشاگران رويدادهاي ورزشي، كه ترجيح مي­دهند تعطيلات و اوقات فراغت و تفريح خود را درمحيط­هاي ورزشي ( داخل يا خارج ازكشور) بگذرانند3-  افراديكه به عنوان محقق و پژوهشگر، درزمينه­هاي مختلف ورزشي سفر مي كنند 4- كساني كه به عنوان بازرگان، دربخش ورزش سفر مي­كنند 5- كساني كه سفرمي­كنند تا ازامكانات توانبخشي پزشكي، ورزشي  بهره­مندگردند.  

از طرف دیگر گردشگری ورزشی معمولا به 3 نوع اصلی تقسيم مي‌شود: 1- گردشگری ورزشی فعال که به ميزبانی گردشگرانی كه به صورت فعال در يك فعاليت ورزشی شركت مي‌كنند، می­پردازد؛ 2-گردشگری ورزشی مناسبتی که به ميزبانی از گردشگرانی كه تماشاگر يك واقعه ورزشی مرتبط است و 3- گردشگری ورزشی خاطره‌دوست (نوستالوژيك) و ميزبانی گردشگرانی كه برای ديدن يك مكان ورزشی نظير ورزشگاهی خاص يا جايگاه يادبود مشاهير ورزش و... سفر مي‌كنند. بسياری از كشورها و مناطق گردشگری، در بخش «گردشگری ورزشي خاطره‌دوست» جذابيت‌های لازم و امكان رقابت ندارند. در بخش «گردشگری مناسبتی» نيز حوزه عمل به شدت به سياست‌های كلي كشور ميزبان و شرايط جهانی و امكانات رقبا بستگی دارد. اما «گردشگري ورزشي فعال»، معمولا مورد توجه برنامه‌های مديريتی توسعه بازار گردشگری با علايق خاص قرار مي‌گيرد. اين شاخه از گردشگری ورزشی كه موجب شهرت منطقه گردشگری به عنوان مركز برگزاري اردوهای آماده‌سازی مي‌شود، چند دهه است كه مورد توجه قرار گرفته و بسياری از شهرهای اروپا، به ويژه مناطقی در آلمان، سوئيس و فرانسه مورد توجه تيم‌های ورزشی برای برگزاری اردو است. اسپانیا، استرالیا و آمریکا نیز ازجمله کشورهای موفق در حوزه گردشگری ورزشی هستند که باشگاه­های بزرگ جهان برای تمرینات آماده­سازی این­کشورها را انتخاب می­کنند. در آسیا نیزکشورهایی مانند امارات و ترکیه حضور در این عرصه را تجربه کرده و البته در همین زمان کوتاه، نیزدرآمدهای خوبی هم داشته­اند. چنانچه در ترکیه سرمایه گذاری های خوبی در زمینه ایجاد اردو های ورزشی انجام شده و این کشور در کنار امارات مقصد خوبی برای ایجاد اردوهای تیم های ورزشی محسوب می­شود .اين مراكز عموما به دلايل زير شهرت می يابند:1. خدمات درخشان طب ورزشی2 . امكانات متعدد تمرين ورزشی در سطح استاندارد‌های جهاني3 . تخصص در زمينه مديريت اردوهای ورزشی 4. موقعيت جغرافيايی در منطقه 5. دسترسي‌ها و شبكه حمل و نقل مطلوب درون شهری و برون شهری برای كاهش زمان مسافرت بين مكان استقرار و مكان‌های ورزشی 6. ويژگي‌های طبيعی مناسب برای بعضی از ورزش‌ها 7.كيفيت و كميت اردوگاه‌ها 8. آب و هوای مناسب و خوراك سالم.

هزینه­ها و منفعت­ها از برگزاری رویدادهای بزرگ ورزشی:

مخارج برگزاری یک رویداد ورزشی را می­توان به هزینه­های مستقیم(احداث ورزشگاه­ها و دهکده­های ورزشی) و هزینه­های غیرمستقیم نظیر سرمایه­گذاری لازم بروی زیرساخت­هایی از قبیل حمل و نقل و تاسیسات اقامتی، هزینه­های عملیاتی مربوط به تدارک و اجرای برنامه­ها و سرانجام مخارجی که برگزارکنندگان بابت ورزشکاران و همراهان تیم­ها، خدمات رسانه­ای و گردشگران تقبل می­کنند، دانست.  سرمایه­گذاری­هایی که درچنین مواردی در شهرهای میزبان انجام می­شود اگرچه عمدتا و حداقل در مراحل نخست از سوی منابع دولتی تامین می­گردد ولی سودآوری کسب و کارگردشگری ورزشی عنصری جذاب برای فعالین بخش خصوصی نیز به حساب می­آید. برای تجزیه و تحلیل اثرات برگزاری یک رویداد بزرگ ورزشی نیاز به بازده زمانی درازمدتی است. چرا که گذشت زمان به تجزیه و تحلیل هزینه-منفعت ناشی از واقعه­ی گردشگری ورزشی بهتر کمک می­کند به­طور مثال چین یکی از اهداف برگزاری المپیک 2008 پکن را پیشتازی در عرصه جذب گردشگران بین­المللی در طی 5سال مشخص کرده بود که این هدف طی مدت زمان کمتر از چهار سال بدست امد و چین درسال 2012 در زمره 5کشور نخست گردشگرپذیر قرار گرفت. کشوری که قبل آن چهره تقریبا ناامنی با ادراه کمونیستی جامعه در اذهان بوجود اورده بود، توانست با برگزاری المپیک وجهه­ای مساعد برای خود دست­وپا کند. برگزاری رویدادهای بزرگ ورزشی کارکردی سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی دارد که در این بخش بیشتر به حوزه اقتصادی بازی­ها در 20سال اخیر نگاهی می­اندازیم.  دولت چين براي آماده سازي و برگزاري مسابقات المپیک مبلغ 43 ميليارد دلار هزينه كرده و برگزاری بازیهای المپیک برای چین بیشتر از ۲ میلیون فرصت شغلی ایجاد کرد که سهم اعظم آن در بخشهای عمرانی هستند، که در مقایسه با سالهای قبل و میزبانان قبلی رقم قابل توجهی است چرا كه نزديك به سه برابر 15 ميليارد دلاري است كه چهار سال پيش از آن يونان به عنوان ميزبان المپيك خرج كرده بود. تا آن زمان، يونان بيشترين هزينه را در طول تاريخ بازيها صرف المپيك كرده بود در المپیک 2000 سیدنی حدود 5 میلیارد دلار هزینه گردید این درحالی است که آماده­سازی سیدنی برای برگزاری مسابقات المپیک با ایجاد ۱۵۰ هزار فرصت شغلی در این شهر همراه بود. در سال ۱۹8۸ میلادی که مسابقات المپیک در سئول، پایتخت کره جنوبی، برگزار شده بود حدود ۳۰۰هزار فرصت شغلی در کره ایجاد شد. در جام جهانی فوتبال2010 آفریقای جنوبی که به رشد نیم درصدی در تولید ناخالص داخلی منجر شد تعداد گردشگران ورودی نیز طی یکماه به 500 هزار نفر با میانگین اقامت 15روزرسیده بود. آفریقای جنوبی برای برگزاری این رویداد بالغ بر 4میلیارد دلار هزینه کرده بود. این رویداد باعث تزریق 1/7بیلیارد دلار دارایی های خارجی به اقتصاد این کشور شد و این کشور توانست ۳ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار سود بدست آورد. دولت آلمان نیز با برگزاری جام جهانی فوتبال در سال 2006 توانست  50 هزار فرصت شغلی ایجاد کند، 400 میلیون دلار تنها ازمحل گردشگری عایدی بدست آورد. جام 2006 طبق گزارش‌های رسمی حدود 430 میلیون یورو مخارج عملیاتی (به جز هزینه‌های زیرساختی) و در مقابل 135 میلیون یورو سود خالص به همراه داشته است. جام جهانی 2014 برزیل با هزینه­ی 14میلیارد دلاری برگزار شد. طی مطالعات صورت گرفته در فاصله سال‌های 2010 تا 2014 جام جهانی باعث به جریان افتادن 3/63 میلیارد دلار در اقتصاد برزیل شد و سالانه 3 میلیون و 630 هزار شغل ایجاد و درآمدی معادل 2/28 میلیارد دلار نصیب مردم این کشور کرد. این تمام ماجرا نیست. برزیل که میزبانی بازی­های المپیک 2016 دارد نشسته است تا سودآوری­های جدید نیز سرریز شود. چرا که هزینه­هایی که برای برگزاری جام جهانی انجام داده، بار مالی برگزاری المپیک 2016ریو و تجهیز زیرساخت­های ورزشی و شهری را تا میزان بسیار زیادی کاهش داده است. برای دولت، اقتصاد و مردم برزیل جام جهانی را می­توان فصل «کاشت» گردشگری ورزشی دانست و المپیک ریو را فصل «برداشت». در مورد تاثیر برگزاری این بازیها سخنان زیادی گفته می شود ولی واقعیت نشان می دهد بازیهای المپیک روی زندگی تک تک ساکنان کشور میزبان تاثیر می­گذارد.

گردشگری ورزشی در ایران

علی­رغم اینکه کشور مان دارای ورزش­های محلی و ملی فراوان، با قابلیت­های ایجاد رویدادهای ورزشی در حوزه منطقه­ای-به دلیل نزدیکی فرهنگی- و بین­المللی-به دلیل جذابیت موضوعی ورزش­ها- است، اما دلایل چندی وجود دارد که بهره­مندی از این قابلیت را با مشکل مواجه کرده است. جدای از نگاه­های سختگیرانه­ای که به حق یا ناحق در برخی سال­ها درفضای ورزشی کشور برای میزبانی رویدادها حاکم بوده، اما  مسابقاتی که ایران میزبانی آن­ها را داشته نشان داده که می­تواند از پس معرکه بخوبی درآید. وجود خیل علاقمندان و ورزش­دوستان در ایران که زبانزد عام و خاص هستند بر هرچه باشکوه و هیجانی کردن و دیدنی­تر کردن مسابقات میانجامد. طرفداران فوتبال، کشتی، بسکتبال و والیبال مشتی نمونه خروار از فضای علاقمند به برگزاری رویدادهای ورزشی در ایران هستند که باید به این نکته با جدیت و اهتمام بیشتر اندیشید. اگرچه تصمیم به برگزاری مسابقات بزرگ ورزشی در ایران با مسائل فرهنگی نیز گره خورده است، اما پیش از این، فقدان امکانات مناسب ورزشی، استادیوم­های مجهز، و سایر زیرساخت­های مرتبط مهم­ترین پاشنه آشیل حوزه ورزشی ایران برای برگزاری مسابقات  بزرگ ورزشی(مانند مسابقات جام ملت­های فوتبال آسیا و یا بازی­های آسیایی) می­باشد. بنابراین بی­راهه نیست که بگوییم تا مناسب شدن اوضاع و امکانات در حوزه­های ورزشی سالن­های سرپوشیده بهتر است که از دیگر قابلیت­های ورزشی که دربافت اقلیمی-توپوگرافی ایران جای می­گیرد بهره­مند شویم. مقصود بهره­مندی از ورزش­هایی است که در تناسب این موهبت­ها وجذابیت­های طبیعی جای می­گیرند. به عنوان نمونه رشته­کوه­های البرز، زاگرس و قله­های دماوند، الوند، دنا و سبلان و سایر قلل را می­توان برای کوهنوردان و سنگ­نوردان و صخره­نوردان داخلی و خارجی با امکاناتی که سرمایه­گذارای چندانی نیز نمی­خواهند مهیا کرد. کویرها و صحرهای ایران را نیز  می­شود برای مسابقات اتومبیل­رانی و تورهای سافاری معرفی نمود. خطه­ی شمال و جنوب نیز بستر مناسبی است برای ورزش­های ساحلی مانند فوتبال، والیبال، هندبال، و دیگر ورزش­های ساحلی-آبی. خوشبینانه­تر که بنگریم از پیست­های اسکی برف و اسکی چمن نیز می­توان گشایشی حاصل کرد. بگذریم از رودخانه­های خروشان در ارتفاعات چهارمحال و بختیاری یا لرستان و گیلان که جان می­دهند برای رفتینگ (قایق­سواری بر رودهای خروشان).

علاوه براین آب­وهوای ایران برای ایجاد کمپ­های ورزشی بین­المللی نیز مناسب است. باشگاه­های ایرنی هرساله  ترکیه و امارات را به عنوان کمپ تمرینات خود درنظر می­گیرند که کشورمان به دلیل شرایط مناسب اقلیمی و تنوع آن در هرفصل از سال می­تواند پذیرای اردوهای تیم­های ورزشی در عرصه داخلی و خارجی باشد. جزیره کیش، در زمستان و شهرهای شمالی ایران در بهار مستعدترین مناطق برای این امر می­باشند که نیازمند نگاه ویژه، برنامه­ریزی دقیق و سیاستگذاری اصولی می­باشند. بسیاری از کشورهای حوزه خاورمیانه و شمال اروپا به دنبال آب­و هوایی مانند ایران برای تمرینات آماده­سازی هستند که این امر مستلزم بهبود زیرساخت­ها و تجهیز امکانات مورد نیاز است که باید سرمایه­گذاری بیشتری صرف این بخش شود.

ر

سخن پایانی

باتوجه به اثرات مهمی که گردشگری رویدادها می­تواند در کل کشور داشته باشد و باتوجه به پتانسیل­های فراوان در جذب گردشگری رویدادها در تمام نقاط کشور و جود آئیین­ها و مراسمات ویژه فرهنگی، مذهبی، باستانی مانند ماه رمضان، ماه محرم، ماه صفر، جشن­های باستانی (جشن مهرگان، جشن نوروز) و برگزاری همایش­های علمی، و گردشگری ورزشی و صدها پتانسیل دیگر از کلانشهرها گرفته تا مناطق حاشیه­ای و دورافتاده کشور، این شاخه از گردشگری، به عنوان یک عامل مهم در جذب گردشگران داخلی و خارجی می­تواند باشد که نیازمند هم­اندیشی­های بیشتری است.

 

گردشگری هنری

گردشگری هنری چیست؟

از جمله جنبه­های گردشگری که در ادبیات گردشگری کمتر بدان پرداخته شده گردشگری هنری می­باشد. از همین روی منابع متعددی برای تبین آن وجود ندارد و نوشته­های اندکی به این شکل از گردشگری پرداخته­اند. که گردشگری هنری را اینگونه تعریف کرده­اند: «گردشگری هنری به شکلی از گردشگری گفته می­شود که با هدف بازدید از تولیدات هنری به یک مقصد انجام می­گیرد. این بازدید می­تواند شامل حضور در گالری­های هنری ) مانند گالری پرادو در  مادرید، افیزی در فلورانس[1](، سالن­های اپرا (خانه اپرا سیدنی، لواسکالا در میلان[2])، سالن­های تئاتر (براود-وی نیویورک، رویال شکسپیر استرانفورد[3]) سالن­های اجرای موسیقی کلاسیک (سمفونی هال در بوستون[4])، جشنواره­های هنری (فستیوال ادینبورگ، کارناوال ونیز[5]) و یا سفر به منظور حضور در حراجی­های هنری (حراج کریتسی و یا ساتبی در لندن و یا دبی)  و یا دیگر تولیدات هنری در غالب صنایع دستی٬ تابلوهای نقاشی و خطاطی٬ موسیقی و ابزارهای آن و دیگر موارد مرتبط با تولید هنر باشد. ریشه گردشگری هنری را باید درمیان گردشگران گراند تور در قرن 17 به بعد دانست که اشتیاق سیری ناپذیر برای بازدید از تئاترها، سالن‌های اُپرا، سالن‌های کنسرت و جشنواره‌ها از خود نشان می‌دادند.

 

اگرچه در تعریف گردشگری هنری ابهاماتی دیده می­شود و در بین صاحبنظران مباحثی وجود دارد؛ از جمله اینکه آیا نگارخانه‌های هنری که مأوای مجموعه‌های هنریِ تاریخی‌اند، بخشی از گردشگری میراث هستند یا گردشگری هنری؟  چرا که در اکثر موزه­ها که آثار باستانی وجود دارد، بخشی از فضای موزه به گالری­ها اختصاص دارد که آثار هنرمندان بنام آن کشور را به نمایش می­گذارد- علی­رغم این، گردشگری هنری برای چند بخش گزینه جذابی است که شامل: الف) بسیاری از گردشگران، ب) صنایعی که محصولات گردشگری هنری عرضه می‌کنند،  ج) مناطق و شهرهایی که در پی ترویج مناظر هنری موجود خود یا توسعه گردشگری هنر – محور (در راستای به‌کارگیری راهبردهای احیای شهری) هستند.

انواع گردشگران هنری

پژوهشگران گردشگری؛ گردشگران هنری را براساس سطوح انگیزه و علاقه، به دسته­های مختلفی تقسیم کردند که  بدین صورت است: گردشگر هنر – محور فردی است که برای دیدن یک اجرای ویژه هنری، تصمیم به مسافرت می‌گیرد. گردشگر غیرهنری نیز کسی است که برای اهداف دیگری غیر از هنر سفر می‌کند ولی به‌عنوان بخشی از سفر، اجراهای هنری را نیز تجربه می‌کند. گردشگران هنر – محور خود به دو دسته‌ی مجزا بخش می‌شوند: گردشگران کاملاً هنرگرا، که قبل از سفر تصمیم گرفته‌اند در یک اجرای هنری شرکت کنند، و گردشگران هنرگرای چندهدفه که برای آنها شرکت کردن در یک اجرای هنری به اندازه سایر دلایل سفر اهمیت دارد. گردشگران غیرهنری نیز به دو دسته قابل تقسیم هستند: 1) گردشگران هنرگرای حاشیه‌ای که برای آنها دیدار از یک اجرای هنری جزء دلایل ثانویه بازدید است. 2) گردشگران هنرگرای تصادفی که بعد از ورود به مقصد تصمیم می‌گیرند تا از یک اجرای هنری دیدن کنند ولی این امر بخشی از تصمیم اولیه آنها برای بازدید نبوده است. این طبقه‌بندی به افراد فعال در گردشگری هنری کمک می‌کند تا انگیزه‌های پیچیده و فرایندهای تصمیم‌گیری گردشگران هنری را درک کنند؛ این شناخت به سازمان‌های فعال در این حوزه نیز کمک می‌کند تا محصولات مناسبی را طراحی کرده و تلاش‌های بازاریابی خود را هدفمند سازند.

مزایا و معایب توسعه گردشگری هنری

بی‌شک، گردشگری هنری برای مکان‌ها و مقصدها دارای منافعی است. استقبال از تولیدات هنری، از فراموشی و به خاطره سپری تولیدات هنری یک منطقه از طریق ایجاد و تقویت حس خویشتن‌شناسی بین مولدان آثار هنری جلوگیری می­کند و به افزایش غرور ملی و فرهنگی منجر می­­شود. با فروش بلیط و کسب مخارج بیشتری که معمولاً همه گردشگران فرهنگی دارند نیز می‌توان درآمد بیشتری تولید کرد که به بهبود کیفیت زندگی ساکنان منجر شود. همچنین از آنجا که رویدادهای هنری عمدتا در شب اجرا می‌شود، می‌توان بر تعداد اقامت‌های شبانه افزود که به عنوان یک راهبرد باید مدنظر تورگردانان ایرانی نیز قرار گیرد. عرضه‌ی یک تصویر شاداب هنری، از طریق به نمایش گذاشتن گالری­های عکاسی مرتبط با زیبایی­های طبیعی-تاریخی یک مقصد، تصویر ذهنی مقصد را بهبود می‌بخشد و آن را مکان جذاب‌تری برای بازدید، زندگی و حتی کار  مبدل می‌کند. علاوه بر این، مکان‌های هنری نقش بسیار مهمی در راهبردهای بازساخت هویت-منظر شهری ایفا می‌کنند. با وجود این، در درون این بخش، تنش‌هایی نیز وجود دارد. افرادی که در حوزه هنر فعالیت می‌کنند اغلب دارای اولویت‌هایی متفاوت از بخش گردشگری هستند. زمان طراحی اجراها و نمایش‌ها نیز معمولاً ناکافی است که در این حالت امکان گنجاندن آنها در بسته‌های تعطیلاتی گردشگری هنری، میسر نخواهد بود. سرانجام، نگرانی‌های در مورد تأثیر گردشگری  بر هنر و تولیدات هنری-فرهنگی را می­توان اینگونه دید: گردشگری می‌تواند در نظام‌های گوناگون، نمادهای فرهنگی یک جامعه را تبدیل به کالا نماید. تماس سطحی گردشگران با فرهنگ محلی و صرف تفریح و گذراندن اوقات فراقت دلچسب سبب می‌شود که تمام تأسیسات و خدمات محلی به نحوی سازمان یابد که بتواند رضایت گردشگران را جلب نماید، از این رو فرهنگ محلی به مجموعه‌ای در هم پیچیده در چارچوب کالایی شدن بدل می‌گردد و همه چیز در خدمت پول و درآمدزایی قرار می‌گیرد. این درآمد به بهای گزافی به دست می‌آید یکی از این موارد از دست دادن هویت خود برای رضایت غیر خود است. برخی نویسندگان به تجاری شدن یا کالایی شدن فرهنگ جامعه میزبان اشاره کرده‌اند به این معنا که ساکنان محصولات فرهنگی خود را آن گونه که مورد پسند گردشگران باشد عرضه می‌کنند. کثرت گردشگران در بین مخاطبان ممکن است تا مسئولان را به این فکر وا دارد  تا برنامه‌های هنری بیشتری را تدارک ببینند؛ که در این صورت این امر به بهای کاهش کیفیت و کمیت نمایش‌های جدی‌تر تمام می­شود.

مرور یک تجربه از تنوع بازار گردشگری با تمسک به هنر

برخی از کشورها با تدوین برنامه و استراتژی­های بازاریابی مختلفی از تولیدات هنری برای تنوع و توسعه محصول و گسترش بازار گردشگری بهره یافتند. به عنوان مثال مالزی با برگزاری نمایشگاهی به نام آرت اکسپوی مالزی (Art Expo Malaysia) تلاش دارد تا خود را به عنوان یک چهره­ی بین­المللی هنر معرفی کند. همچنین این کشور در سال اخیر  با راه­اندازی کمپین   MyFest 2015 به عنوان یک ماموریت ملی که به دنبال کمپین دیدار از مالزی در سال 2014 (Visit Malaysia2014)  تشکیل شد، با موضوع "جشن های پایان نیافتنی" بر روی تولیدات هنری، تنوع فرهنگی، میراث و جشنواره‌های این کشور به عنوان یک محصول گردشگری منسجم تمرکز دارد و با خود شعار "مالزی، آسیای واقعی " را نیز یدک می‌کشد. 

 

گردشگری هنری در ایران:

علی­رغم این که کشور ایران دارای پیشینه بسیار غنی در بخش تولیدات هنری و فرهنگی دارد٬ اما هنوز نتوانسته جایگاه مناسبی برای خود بوجود دارد. با وجود این در سال­های اخیر تلاش شده تا به این بخش از تقاضای گردشگری توجه بیشتری شود. بدین ترتیب طرح گردشگري هنري به صورت يک طرح کارآفريني در سطح ملي در مجمع تشخيص مصلحت نظام به تصويب رسيده است و با توجه به چشم انداز 1404 که ایران بايد از نظر اشتغال­زايي و ارزآوري اقتصادي به جايگاه هاي بالاي منطقه برسد مورد توجه قرار گرفته است. خلاصه این طرح بدین صورت است: فاز اول اين طرح به صورت پايلوت در پروژه قوي الماس خاورميانه اجرا خواهد شد. در اين طرح نخستين نمايشگاه دائمي صنايع دستي و هنرهاي سنتي کشور در طبقه دوم پروژه و در زميني به مساحت 5 هزار متر مربع با 200 باب مغازه براي نمايش و فروش آثار هنرمندان صنايع دستي کشورمان تعبيه شده است که آن ها مي­توانند آثار خود را از 3 تا 5 سال به گردشگران ارائه کنند. هنرمنداني در اين پروژه انتخاب مي­شوند که داراي شناسنامه هنري هستند و مي­توانند شناسنامه اصالت اثر و بسته­بندي مناسب محصولات خود و کاتالوگ آن­ها را ارائه کنند. پنج محوريت اقتصادي، سياست خارجي، فرهنگي، اجتماعي و علمياز ابعاد این طرح می­باشد.

 

وضعیت گالری­های ایران

گالری­ها یا نگارخانه­ها که محلی برای ارائه آثار هنرهای تجسمی (نقاشی،خوشنویسی، مجسمه‌سازی، طراحی، عکاسی، گرافیک، طراحی صنعتی، معماری و طراحی داخلی و همچنین هنرهای مشتق از آن‌ها)، شناساندن سبک­های مختلف هنری، معرفی هنرمندان کمترشناخته شده و نهایتا بالابردن سطح فهم و درک هنری مخاطب و کمک به اقتصاد هنرهای تجسمی است امروزه بیش از پیش در کانون توجهات دوستداران هنر به عنوان مکانی جهت قرارهای هنری مد نظر می­باشد. با از جدی شدن هنر تجسمی در ایران که نزدیک به 40 سال از عمر آن می­گذرد شهرهای مختلفی در ایران دارای گالری­های هنری می­باشند که برخی از آن­ها دولتی و برخی دیگر خصوصی می­باشند. در این میان تهران با داشتن نزدیک به 80 گالری که حدود 50 تای آن­ها فعال هستند از لحاظ برخورداری از  تعداد گالری­ها از جایگاه مناسبی برخوردار نیست. چرا که حجم بالای هنرمندانی که تمایل دارند تا آثارشان در تهران به نمایش گذاشته شود با این تعداد از نگارخانه­ها هم­پوشانی ندارد. بنابراین نیاز است تا مرکز هنرهای تجسمی وزارت ارشاد  به عنوان متولی نظارت بر فعالیت گالری­ها و اعطای مجوز­ به علاقه­مندان گالری­داری ورود بیشتری به این عرصه نماید و با ارائه کمک­های بیشتر، این بخش از هنر را پویاتر از قبل نماید. البته ناگفته نماند عمده مشکلاتی که در زمینه ارائه و نمایش آثار در بخش موسیقی و تئاتر کشور وجود دارد، در بخش هنرهای تجسمی وجود ندارد، چون بخش خصوصی نمایش و ارائه آثار هنرمندان را بر عهده دارد و بدون کمک دولت این کار را انجام می­دهد. علی­رغم این این در سال­های اخیر شاهد حضور سیاسیون و دولتمردان در اجراهای هنری مختلفی اعم از حراجی بزرگ تهران تا نمایشگاه­های نقاشی و خوشنویسی از هنرمندان مختلفی بوده­ایم که خود سبب دلگرمی هنرمندان می­شود. علاوه براین مرکزهنرهای تجسمی وزارت ارشاد برای ارائه آثار هنرمندان کشور در عرصه بین المللی و رویدادهای مهم برنامه­های را طراحی و برخی را اجرا کرده است که ازجمله آن­ها می­توان به حضور در نمایشگاه دوسالانه بی­ینال ونیز، اشاره کرد که درسال اخیر برنامه­های جدی­تری مد نظر است. در سال­های اخیر آغاز به کار نگارخانه هنر ایران در روتردام  نیز اقدامی مثبت تلقی می­شود. در شهرک سیته فرانسه نیز فضایی برای هنرهای تجسمی کشورمان اختصاص دارد که هنردوستان می­توانند به طور متناوب از آن استفاده نمایند.

 

گالری­های معروف جهان:

گالری هنری موسوم به قصر زمستانی (Winter Palace)در سن پترز بورگ روسیه که از سال 1760 میلادی اقامتگاه تزارهای روسی بوده بزرگترین گالری در جهان است که متشکل از 322 گالری فرعی می­باشد که دارای3,000,000 اثر هنری و شی عتیقه است. جالب است بدانید برای تماشای تمامی آثار هنری در این گالری، 11سال زمان نیاز دارید. برای اطلاعات بیشتر از این موزه به سایت www.saint-petersburg.com سر بزنید.

همچنین نگارخانه دولتی ترتیاکوف (Tretyakov Gallery) در شهر مسکو در طی نزدیک به یکصدوپنجاه سالی که از بنیان این موزه می‌گذرد، بیش از ۱۳۰ هزار تابلوی نقاشی، پیکر و شمایل ازآثار نقاشان نامی و هنرمند روس در سده‌های یازده تا ۲۰ در خود جای داده است. علاقه‌مندان برای بازدید کامل باید از ۵۲ تالار موزه که هریک به دوره زمانی ویژه‌ای تعلق دارد عبور کنند. وبگاه www.tretyakovgallery.ru  مربوط به این گالری است.

نگار خانه ملی هنر در آمریکا (National Gallery of Art ) که در شهر واشنگتن دی سی می­باشد از مشهورترین مراکز فرهنگی این کشور محسوب می­شود که در سال 1937 تاسیس شده است و آثار هنرمندان بنامی را به نمایش می­گذاشته است. برای اطلاعات بیشتر از این گالری کافیست سری به  وبگاه www.nga.gov بزنید. گالری ملی پرتره لندن نیز (National Portrait Gallery) نخستین گالری پرتره در جهان است که در سال 1856 آغاز بکار کرد. این گالری مجموعه­ای از پرتره­های بریتانیایی­ که از شهرت و اهمیت تاریخی برخوردرند را به نمایش گذاشته است که برای اظلاعات بیشتر می­توانید به سایت www.npg.org.uk مراجعه کنید.

گالری ساعتچی (Saatchi Gallery) از دیگر گالری­های هنری در لندن می­باشد که توسط چالز ساعتچی در 1985 افتتاح شد. نمایش آثار جنجالی و بحث­برانگیز از هنر معاصر توسط هنرمندان ناشناخته بر شهرت این گالری افزوده است. وبگاه www.saatchigallery.com متعلق به این گالری است.

موزه ملی هنر کاتالونیا  "National Art Museum of Catalonia"در اسپانیا که در قصر ملی واقع شده مجموعه آثار هنری از رنسانس، رومانسک، گوتیک باروک و هنر قرون معاصر 19 و 20 را در کنار بخش­های مختلفی از عکاسی گرفته تا طراحی و نقاشی را در به عرصه نمایش گذاشته است. www.museunacional.ca وبگاه این موزه-گالری است.

 

---

[1]. Uffizi, Florence; Prado, Madrid

[2]. Sydney Opera House; La Scala, Milan.

[3]. Broadway, New York; Royal Shakespeare Company, Stratford-upon-Avon.

[4]. Symphony Hall, Boston

[5]. Edinburgh Festival; Venice Carnival